Port of Baku

Tarix

Bakı limanı Xəzər dənizinin ən qədim limanıdır və Azərbaycanın dövlət quruculuq tarixinin bir çox mərhələsində mövcud olmuşdur. Əsrlər boyu Bakı Limanı qədim İpək Yolu, eləcə də, Şimali Avropa və Rusiyanı Orta Şərq və Cənubi Asiya ilə birləşdirən Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizi üzərində yerləşərək Şərq və Qərb arasında körpü rolunda çıxış etmişdir. Daha sonra bu marşrut Rusiya, Avropa, Hindistan və digər ölkələrdən olan xarici tacirlər tərəfindən istifadə edilib. 1703-cü ildə ipək, neft, balıq, xəz, mis, at, təbii boya, kürü və dəri ixrac edən 20-dən çox Hindistan karvanı Ərdəbil Bakı marşrutu boyunca səyahət etmişdir. 

On beşinci əsrin ortalarında Volqa-Don və Xəzər dənizi ticarət marşrutu üzrə Şərqi Avropanı Hindistan ilə birləşdirən yeni ticarət marşrutu kəşf edildi. Bu kəşf bugünkü Bakı Limanının Xəzər dənizi ticarətində, eləcə də, beynəlxalq dəniz ticarətində əsas mərkəz kimi əhəmiyyətini artırmışdır. Əvvəlki əsrlərdə dəniz ticarəti Bakı şəhərinin ən əsas fəaliyyəti olmasına baxmayaraq, Bakı Limanına edilən rəsmi tarixi istinadlara 1564-cü ildən rast gəlinir. 1564-cü ildə Səfəvi hökmdarı I Şah Təhmasibin əmri ilə Şeyx Zahid Bakı Limanının “birinci naziri” təyin edildi.

1854-cü il sentyabr ayının 17-də Rusiya imperatoru I Nikolayın əmri ilə Bakı Limanı hərbi dəniz limanı kimi yenidən bərpa edildi. Bu vaxtdan etibarən Bakı Limanı nəinki ticarət limanı kimi, eyni zamanda, dəniz sərhədlərini xarici müdaxilələrdən müdafiə edən hərbi mərkəz kimi fəaliyyət göstərməyə başladı. 1858-ci ildən başlayaraq Rusiya İmperiyasının Xəzər Donanmasından olan gəmilər Bakı Limanında qərarlaşırdı. Sahil sularının dərinliyi, əlverişli hava şəraiti və yaxınlıqda yerləşən neft yataqları hərbi dəniz bazası kimi limanın mövqeyini artırırdı.



On doqquzuncu əsrin ortalarında Rusiya İmperiyasının rəhbərliyi altında müasir Bakı Limanının tikintisinə başlanıldı və 1902-ci il 21 iyul tarixində limana rəsmi olaraq özünüidarəetmə hüququ verildi. Yük və sərnişin nəqli baxımından liman dünyanın aparıcı limanlar sırasına daxil idi, o cümlədən Rusiya İmperiyasının ən böyük limanı hesab edilirdi. Pambıq, meyvə və qənd kimi quru yükün müxtəlif növləri Bakı Limanının, eləcə də, Krasnovodsk (bugünkü Türkmənbaşı), Petrovsk (bugünkü Mahaçqala) və İran limanları kimi Xəzər dənizinin digər limanlarının əsas ticarət malları sırasına daxil idi.  Artıq 1900-cü ildə illik yük trafiki 6.5 milyon tona (təqribi olaraq 400 milyon Rusiya pudu) çatmışdır və 1912-ci ildə liman ümumilikdə 157,779 sərnişinə xidmət göstərmişdir. Rusiya İmperiyası tranzit yük kimi Bakı Limanından keçən təxminən 38.1 milyon pud yük ilə Bakı Limanının tranzit imkanlarından faydalanırdı. 

Neftin çıxarılması ilə əlaqədar olaraq 1920-ci ilin iyun ayından avqusta kimi Bakı Limanında neft tankerlərinin təhlükəsiz hərəkətini təmin etmək üçün bir sıra tikinti işləri aparılmışdır. 1923 – 1924-cü illərdə Bakı Limanından həyata keçirilən ticarət həcmi Sovetlər Birliyi üzrə ümumi yük həcminin 27.3 %-ni təşkil etmişdir. Bu nəticə Bakı Limanını Sovetlər Birliyinin aparıcı limanına çevirmişdir.
Bakı Limanı İkinci Dünya Müharibəsi ərəfəsində dövlət sərhədlərinin müdafiəsində fəal rol oynamışdır. Cəbhə bölgəsinə vaxtında çatdırılması üçün qısa zaman ərzində Bakı Limanından əhəmiyyətli həcmdə yüklər aşırmışdı. 1942-ci ilin üç ayında yüklərin həcmi iki dəfə - 187,200 tondan 445,800 tona kimi artmışdır.

İkinci Dünya Müharibəsindən sonra əvvəlki Bakı Limanı vəziyyətini alması üçün limanda geniş miqyaslı yenidənqurma işləri aparılmışdır. 1963-cü ildə yeni bərə terminalı işə salınmış, daha sonra sərnişinlər üçün xidmət körpüsünün inşasına başlanılmışdır. 1972-ci ildə yeni sərnişin binasının tikintisi işləri tamamlanmışdır. 

Azərbaycan Respublikası müstəqillik əldə etdikdən sonra qonşu ölkələr ilə sıx iqtisadi əməkdaşlıqlar qurmuşdur. 1998-ci ildə Bakı şəhərində qədim ticarət marşrutunu yenidən bərpa etmək və cəlb olunan ölkələr ilə gələcək əməkdaşlıq imkanlarının əsaslarını qoymaq üçün “Qədim İpək Yolu” adlı beynəlxalq konfransı keçirilmişdir.

Cənab prezident İlham Əliyev ölkənin tranzit imkanlarından istifadəni dövlət siyasətinin əsas məqsədi kimi müəyyən etmiş və bununla iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi sahəsində əsas strateji layihə kimi Bakı Limanını vurğulamışdır. 2015-ci il 18 mart tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə Bakı Limanı yenidən qurulmuş və Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti (QSC) yaradılmışdır. Hal-hazırda, Bakı Limanı Avrasiyada regionun əsas nəqliyyat və logistika qovşağı olmaq istiqamətində irəliləyir. Ələtdə Yen Bakı Limanının tikintisi işləri davam etməkdədir. Tikintinin üçüncü mərhələsi tamamlandıqdan sonra yeni Limanın 25 milyon ton yük və 1 milyon TEU konteyneri aşıracağı planlaşdırılır. 

17 mart 2016-cı ildə cənab Prezident İlham Əliyev Bakı şəhəri Qaradağ rayonunun Ələt qəsəbəsində yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının ərazisi daxil olmaqla azad ticarət zonası tipli xüsusi iqtisadi zonanın yaradılması ilə bağlı tədbirlər haqqında Sərəncam imzalayıbdır.

Yaşıl Liman

Biz ən qabaqcıl ekoloji təcrübələrdən yararlanaraq Bakı Limanını dünya səviyyəli Yaşıl Liman və logistika mərkəzi kimi inkişaf etdiririk. Bu inkişaf tədbirləri aşağıda sadalanan əsas sahələri əhatə edir: enerji, tullantıların idarə edilməsi, su və hava keyfiyyətinə nəzarət...

Ətraflı oxu

1564-cü ildən başlayaraq Bakı Limanının tarixi ilə tanış ola bilərsiniz